รางวัลอีกโนเบล

ไดโนเสาร์

วรชัย ทองไทย  This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

ไดโนเสาร์ (dinosaur) เป็นสัตว์เลื้อยคลาน (reptile) ดึกดำบรรพ์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว คำว่า “ไดโนเสาร์” บัญญัติขึ้นในปี ค.ศ. 1842 โดย Sir Richard Owen นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ เป็นคำที่มาจากภาษากรีก แปลว่า กิ้งก่าที่น่ากลัว (terrible lizard) ซึ่งหมายถึงขนาดที่ใหญ่โตน่ากลัว มากกว่าที่จะหมายถึงดุร้ายน่ากลัว ทั้งนี้เพราะไดโนเสาร์ส่วนใหญ่กินพืชเป็นอาหาร มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่กินเนื้อ

เรารู้เรื่องของไดโนเสาร์ด้วยการศึกษาซากดึกดำบรรพ์ (fossil) ซึ่งยังไม่สมบูรณ์ ดังนั้น เมื่อได้ขุดพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์เพิ่มขึ้น ย่อมส่งผลให้ความรู้เกี่ยวกับไดโนเสาร์ เปลี่ยนไปด้วย

ปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์เห็นพ้องกันว่า ไดโนเสาร์จะอาศัยอยู่บนบกและออกลูกเป็นไข่ สำหรับสัตว์ที่อยู่ในน้ำและในอากาศ ไม่นับว่าเป็นไดโนเสาร์ เช่น plesiosaur อันเป็นสัตว์เลื้อยคลานที่อยู่ในน้ำ และ pterosaur สัตว์เลื้อยคลานที่บินได้

ยุคของไดโนเสาร์อยู่ในช่วง 65-248 ล้านปี ก่อนคริสต์กาล ที่เรียกว่า มหายุค Mesozoic ซึ่งแบ่งย่อยออกเป็น 3 ยุค คือ Triassic, Jurassic และ Cretaceous

เริ่มแรกเป็นยุค Triassic (206-248 ล้านปี) ได้มีไดโนเสาร์ขนาดเล็กที่เดินด้วยสองขาหลังและกินเนื้อเกิดขึ้น ในยุคนี้พื้นผิวโลกเป็นพื้นราบ และยังติดกันเป็นผืนเดียว เรียกว่า Pangaea (แปลว่า โลกทั้งหมด)

ยุคกลางคือ Jurassic (144-206 ล้านปี) สภาพสิ่งแวดล้อมของโลกเหมาะสำหรับไดโนเสาร์ มีพืชพรรณ ธัญญาหาร อุดมสมบูรณ์ ทำให้เกิดมีไดโนเสาร์ขนาดมหึมาที่กินพืชขึ้น

การเคลื่อนไหวของชั้นหินใต้ผิวโลกได้เริ่มขึ้นในยุคนี้ ทำให้เกิดภูเขาไฟ ทิวเขาและหุบเหวขึ้น พื้นผิวโลกเริ่มแยกออกจากกันเป็นทวีปต่าง ๆ อันส่งผลให้ไดโนเสาร์ในแต่ละทวีป มีวิวัฒนาการแตกต่างกันออกไป

ยุคสุดท้ายคือ Cretaceous (65-144 ล้านปี) เป็นยุคที่มีไดโนเสาร์มากมายหลายชนิด ตั้งแต่ขนาดเล็กเท่าไก่ จนถึงใหญ่โตมหึมา มีทั้งไดโนเสาร์ที่กินแต่พืช ไดโนเสาร์ที่กินแต่เนื้อ และไดโนเสาร์ที่กินทั้งพืชและเนื้อ มีไดโนเสาร์ที่เดิน 4 ขา ไดโนเสาร์ที่เดิน 2 ขา และไดโนเสาร์ที่เดินทั้ง 4 ขาและ 2 ขา

เพราะไดโนเสาร์มีชีวิตอยู่บนโลกกว่า 180 ล้านปี ในขณะที่มนุษย์เรามีเวลาอยู่ในโลกเพียง 2 ล้านปีเท่านั้น ทำให้การวิวัฒนาการของไดโนเสาร์แต่ละชนิดเป็นไปอย่างสูง ไดโนเสาร์ที่กินเนื้อได้พัฒนาเป็นเครื่องจักรสังหารที่มีประสิทธิภาพ เช่น Tyrannosaurus rex (มีชื่อย่อว่า T-rex) ซึ่งเป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ จะมีฟันที่ยาวและแหลมคมมากถึง 60 ซี่ หรือ Velociraptor (เรียกสั้นๆ ว่า Raptor) ไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดเล็ก จะออกล่าเหยื่อเป็นฝูง ด้วยฟันที่คมอย่างมีดโกน กรงเล็บที่แหลมคม และความปราดเปรียวของร่างกาย

ส่วนผู้ถูกล่าคือ ไดโนเสาร์กินพืชก็ได้สร้างกลไกป้องกันตนเองเช่นกัน เช่น เพิ่มขนาดให้ใหญ่โตขึ้น หรือสร้างเกราะป้องกันตัวที่หนาขึ้น หรือสร้างเขาหรือหนามแหลมเพื่อป้องกันตัว เป็นต้น ดังเช่น Sauropoda ไดโนเสาร์ขนาดใหญ่ที่สามารถกินใบไม้บนต้นไม้ที่สูงขนาดตึก 5 ชั้น หรือ Ankylosaurus ไดโนเสาร์ที่มีเกราะแข็งหุ้มทั่วตัว และมีลูกตุ้มขนาดใหญ่ที่ปลายหางสำหรับป้องกันตัว หรือ Triceratop ไดโนเสาร์ที่มีเขาถึงสามเขา เป็นต้น

เรายังไม่รู้อย่างแน่ชัด ถึงสาเหตุที่ทำให้ไดโนเสาร์สูญพันธุ์ แต่ที่สันนิฐานว่าจะเป็นไปได้มากที่สุดคือ เกิดจากอุกกาบาตขนาดใหญ่เข้าชนโลก อันส่งผลให้เกิดกลุ่มควันและเถ้าถ่านปกคลุมโลก ทำให้อุณหภูมิลดลง เมื่อไม่มีแสงแดดพืชก็ตาย และไดโนเสาร์ก็อดอาหารตาย

ในประเทศไทยก็มีการขุดค้นซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์เช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ที่แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ได้พบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์เป็นจำนวนมาก ทำให้บริเวณนี้ถูกประกาศให้เป็นอุทยานแห่งชาติภูเวียง ในปี พ.ศ. 2535 อันเป็นอุทยานไดโนเสาร์แห่งแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และจังหวัดขอนแก่นก็ประกาศให้ไดโนเสาร์เป็นสัตว์ประจำจังหวัด

ตัวอย่างของไดโนเสาร์ที่พบในประเทศไทย ได้แก่ สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิส (Siamotyrannus isanensis), ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosauraus sirindhornae), สยามโมซอรัส สุธีธรนี (Siamosaurus suteethorni) และ ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กี (Psittacosaurus sattayaraki) (รูป 1)

 

รูป 1 ไดโนเสาร์ที่พบในประเทศไทย

ในปีนี้ รางวัลอีกโนเบล สาขาชีววิทยา ได้มอบให้แก่นักวิจัยจากประเทศชิลี และสหรัฐอเมริกา ( Bruno Grossi, Omar Larach, Mauricio Canals, Rodrigo A. Vasquez, Jose Iriarte-Diaz) ที่ได้ค้นพบจากงานวิจัยเชิงสังเกตว่า ไก่ที่มีท่อนไม้ผูกติดกับก้น จะเดินเหมือนไดโนเสาร์ (รูป 2)

 

รูป 2 ไก่ที่มีท่อนไม้ผูกติดกับก้น

รางวัลอีกโนเบล: รางวัลสำหรับงานวิจัย “ที่ทำให้หัวเราะก่อนคิด”

 

 

 

Since 25 December 2012