ประเด็นทางประชากรและสังคม

แรงงานฝีมือข้ามชาติในไทย: ใคร มาจากไหน มาทำอะไร?

สักกรินทร์ นิยมศิลป์ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

แรงงานฝีมือตามความหมายสากล

แม้ว่าประเทศต่างๆ อาจมีนิยามคำว่า “แรงงานฝีมือ” (skill migrants) ที่ต่างกัน โดยพิจารณาจากองค์ประกอบด้านการศึกษา อาชีพ และรายได้ แต่โดยทั่วไป “แรงงานฝีมือ” ในความหมายกว้างคือบุคคลที่จบการศึกษาระดับอุดมศึกษาที่ประกอบวิชาชีพเป็นที่ต้องการของสังคม อาทิ นักธุรกิจ ผู้บริหาร นักวิชาการ แรงงานวิชาชีพแขนงต่างๆ และช่างเทคนิค (สักกรินทร์, 2559) ปัจจุบัน คนจำนวนไม่น้อยเรียกแรงงานฝีมือข้ามชาติว่า “แรงงานข้ามชาติที่มีความรู้” (Knowledge Migrants) เนื่องจากเราได้เข้าสังคมแห่งการเรียนรู้ (Knowledge Society) แล้วนั่นเอง

Source: http://www.deafed.net/publisheddocs/sub/010411c.htm

 

แรงงานฝีมือข้ามชาติในไทย

แรงงานข้ามชาติที่ได้รับอนุญาตให้ทำงานในประเทศไทยตาม พรบ. การทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2551 แบ่งเป็นหลายกลุ่ม ในเดือนธันวาคม ปี 2557 มีจำนวนแรงงานข้ามชาติประเภทต่างๆ ดังนี้ 1) คนต่างด้าวตลอดชีพจำนวน 983 คน 2) คนต่างด้าวมาตรา 9 ประเภททั่วไป ซึ่งถือเป็นแรงงานฝีมือข้ามชาติกลุ่มใหญ่ที่สุด มีจำนวน 100,943 คน 3) คนต่างด้าวมาตรา 12 ประเภทส่งเสริมการลงทุน ซึ่งเป็นแรงงานสำคัญอีกกลุ่มหนึ่งที่ได้รับอนุญาตให้มาทำงานในไทย ตามพรบ. ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2522 มีจำนวน 40,861 คน 4) คนต่างด้าวมาตรา 13 ประเภทชนกลุ่มน้อย มีจำนวน 22,992 คน 5) คนต่างด้าว 3 สัญชาติ (เมียนมา ลาวและกัมพูชา) ซึ่งถือเป็นแรงงานประเภทไร้ฝีมือ มีจำนวน 1,177,629 คน แบ่งเป็นประเภทพิสูจน์สัญชาติ 971,461 คน และนำเข้าตาม MOU 206,168 คน (สบต, 2558)

สรุปว่าแรงงานฝีมือข้ามชาติในไทยประกอบด้วยแรงงานประเภทที่ 2 และ 3 รวมกัน คือ คนต่างด้าวมาตรา 9 ประเภททั่วไปและคนต่างด้าวมาตรา 12 ประเภทส่งเสริมการลงทุน บทความนี้จะอภิปรายเกี่ยวกับแรงงานสองประเภทนี้เป็นหลัก

แรงงานฝีมือข้ามชาติกลุ่มใหญ่ในไทย

สำหรับแรงงานฝีมือข้ามชาติที่ได้รับอนุญาตให้ทำงานในไทยตามมาตรา 9 ประเภททั่วไป ชาติต้นทาง (Origin Countries) หลักประกอบด้วย ญี่ปุ่น จีน ฟิลิปปินส์ อังกฤษ อินเดีย อเมริกา เกาหลีใต้ ฝรั่งเศส ไต้หวัน และออสเตรเลีย (ภาพที่ 2)

 

ที่มา: ปรับปรุงจาก สบต (2558: ตารางที่ 9)

 

สำหรับแรงงานฝีมือข้ามชาติตามมาตรา 12 ประเภทส่งเสริมการลงทุน ประกอบด้วยชาวญี่ปุ่นมากถึง 20,601 คน หรือราวครึ่งหนึ่งของแรงงานประเภทนี้ แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของญี่ปุ่นในฐานะนักลงทุนอันดับหนึ่งของไทย ตามด้วยจีน อินเดีย ไต้หวัน และเกาหลีใต้ ซึ่งทั้ง 4 ชาติรวมกันมีจำนวนเพียงครึ่งหนึ่งของญี่ปุ่น (ภาพที่ 3)

อาชีพของแรงงานฝีมือข้ามชาติ

สำหรับแรงงานฝีมือข้ามชาติตามมาตรา 9 ประเภททั่วไป อาชีพหลัก คือ ผู้จัดการฝ่ายต่างๆ อาจารย์ และผู้บริหารระดับสูง ส่วนแรงงานฝีมือข้ามชาติตามมาตรา 12 ประเภทส่งเสริมการลงทุนอาชีพหลักได้แก่ ผู้จัดการฝ่ายต่างๆ สถาปนิก วิศวกร ช่างเทคนิค และอื่นๆ (ภาพที่ 4 และ 5) จะเห็นว่า อาชีพอาจารย์ (รวมถึงบุคลากรด้านการศึกษา) มีสัดส่วนถึงหนึ่งในห้าของแรงงานฝีมือข้ามชาติตาม มาตรา 9 ประเภททั่วไป คนกลุ่มนี้ ส่วนใหญ่เป็นอาจารย์สอนภาษาตามสถาบันการศึกษา แตกต่างจากแรงงานฝีมือตามมาตรา 12 ประเภทส่งเสริมการลงทุนซึ่งแทบไม่มีเลย

ที่มา: ปรับปรุงจาก สบต (2558: ตารางที่ 13)

 

ที่มา: ปรับปรุงจาก สบต (2558: ตารางที่ 9)

 

ที่มา: ปรับปรุงจาก สบต (2558: ตารางที่ 13)

แรงงานฝีมือข้ามชาติจากประเทศอาเซียน

สำหรับแรงงานฝีมือจากชาติอาเซียนที่มาทำงานในไทย ในเดือนมีนาคม 2559 มีจำนวนสะสมรวม 20,327 คน ประกอบด้วย ฟิลิปปินส์จำ.นวน 13,062 คน หรือกว่าครึ่งหนึ่งของทั้งหมด โดยเป็นบุคลากรด้านการศึกษา 7,879 คน ส่วนชาติอื่นๆ ได้แก่ มาเลเซีย เมียนมา สิงคโปร์ อินโดนีเซีย เวียดนาม กัมพูชา ลาว และบรูไน อาชีพหลักของแรงงานฝีมือจากชาติอาเซียนนอกจากด้านการสอน ประกอบด้วย ผู้จัดการฝ่ายต่างๆ ผู้บริหารระดับสูง ผู้ประกอบวิชาชีพ และช่างเทคนิค


เอกสารอ้างอิง

สักกรินทร์ นิยมศิลป์ (2559) “แรงงานวิชาชีพต่างด้าว: มุมมองเชิงเปรียบเทียบการเคลื่อนย้ายแรงงานวิชาชีพในไทยกับอาเซียน” ใน ไทยต่างด้าว ท้าวต่างแดน: สังคมวิทยาของชีวิตข้ามพรมแดน (บรรณาธิการโดย พัทยา เรือนแก้ว, สุภางค์ จันทวานิช, ฉันทนา บรรพ และศิริโชติ หวันแก้ว) กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว (2559) วารสารสถิติจำนวนคนต่างด้าวกลุ่มประเทศอาเซียนได้รับอนุญาตทำงาน ประจำเดือนมีนาคม 2559 กรุงเทพฯ:กรมการจัดหางาน

สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว (2558) วารสารสถิติจำนวนคนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตทำงานทั่งราชอาณาจักร ประจำปี 2557 กรุงเทพฯ: กรมการจัดหางาน

 

Since 25 December 2012