นานาสาระจากห้องสมุด

ทิศ 6 : ทางพระพุทธศาสนา

เพ็ญพิมล คงมนต์ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

          พระพุทธเจ้าได้ตรัสพระธรรมเทศนา เรื่อง ทิศ 6 ไว้ในสิงคาลกสูตร ในพรรษาที่ 16  แล้วใช้เป็นยุทธศาสตร์ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ทิศ 6 เป็นหน่วยของสังคมที่เล็ก สำคัญ และทรงอานุภาพที่สุด หากบุคคลในแต่ละทิศปฏิบัติตามหน้าที่ได้สมบูรณ์ ทำให้สังคมเจริญรุ่งเรืองทั้งทางโลกและทางธรรม  พระพุทธเจ้าได้แบ่งบุคคลที่อยู่รอบตัวเราเสมือนทิศทั้ง 6 ประกอบด้วย

  1. ปุรัตถิมทิส ทิศเบื้องหน้า หรือ ทิศตะวันออก หมายถึง การปฏิบัติต่อกันระหว่างบุตรและบิดา-มารดา คือ บุตรมีหน้าที่เลี้ยงดูบิดา-มารดาเมื่อท่านแก่ชรา ทำกิจการงาน ดำรงวงศ์สกุล ประพฤติตนให้เหมาะสมกับความเป็นทายาท เมื่อท่านล่วงลับก็ทำบุญอุทิศให้ท่าน ส่วนบิดา-มารดา พึงสั่งสอนบุตรให้ตั้งอยู่ในความดี ให้การศึกษาเล่าเรียน หาคู่ครองที่เหมาะสม มอบทรัพย์มรดกให้ 
  2. ทักขิณทิส ทิศเบื้องขวา หรือ ทิศใต้ หมายถึง การปฏิบัติต่อกันระหว่างศิษย์และอาจารย์ คือ ศิษย์พึงเคารพเชื่อฟังคำสั่งสอน อุปฐากปรนนิบัติ ตั้งใจศึกษาเล่าเรียน ครู อาจารย์ พึงให้คำแนะนำที่ดี บอกวิชาความรู้แก่ศิษย์โดยไม่ปิดบัง ยกย่องศิษย์ให้ปรากฏแก่เพื่อนฝูง ปกป้องศิษย์จากอันตราย
  3. ปัจฉิมทิส ทิศเบื้องหลัง หรือ ทิศตะวันตก หมายถึง การปฏิบัติต่อกันระหว่างสามี ภรรยา คือ สามีพึงยกย่องนับถือว่าเป็นภรรยา ไม่ดูหมิ่น ไม่ประพฤตินอกใจ มอบความเป็นใหญ่ ให้เครื่องแต่งตัว ภรรยาพึงจัดการงานให้ดี (ดูแลบ้าน) สงเคราะห์ญาติของสามี ไม่ประพฤตินอกใจสามี รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้ ไม่เกียจคร้านในการงาน
  4. อุตตรทิส ทิศเบื้องซ้าย หรือ ทิศเหนือ หมายถึง การปฏิบัติต่อกันระหว่างเพื่อน คือ เผื่อแผ่แบ่งปัน พูดจาไพเราะ มีน้ำใจ ช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน ร่วมทุกข์ร่วมสุขด้วย ซื่อสัตย์จริงใจต่อกัน
  5. อุปริมทิส ทิศเบื้องบน หมายถึง การปฏิบัติต่อกันระหว่างฆราวาส สมณหรือนักบวช คือ ฆราวาสทำสิ่งใดด้วยความเมตตา ต้อนรับด้วยความเต็มใจ (ไม่ปิดประตูเรือน) อุปัฏฐากบำรุงท่านด้วยปัจจัย 4  สมณหรือนักบวช พึงสั่งสอนให้ตั้งอยู่ในความดี อนุเคราะห์ด้วยน้ำใจอันงาม ให้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง (รู้ธรรมะอะไรที่ยังไม่เคยฟัง ก็เล่าให้ฟัง) ทำสิ่งที่เคยฟังแล้วให้แจ่มแจ้ง (อธิบายธรรมะที่เคยฟังแล้วให้เข้าใจแจ่มแจ้ง) บอกหนทางสู่การหลุดพ้นจากความทุกข์
  6. เหฏฐิมทิศ ทิศเบื้องล่าง หมายถึง การปฏิบัติต่อกันระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง หรือผู้บังคับบัญชาและผู้ใต้บังคับบัญชา คือ นายจ้างหรือผู้บังคับบัญชาพึงจัดการงานให้ทำตามสมควรแก่ความสามารถ ให้ค่าจ้าง และให้รางวัล รักษาพยาบาลในยามเจ็บป่วย ได้ของพิเศษๆ มาก็แบ่งปันให้ ให้หยุดในวันหยุดอื่นตามสมควร ลูกจ้างหรือผู้ใต้บังคับบัญชา พึงทำงานก่อนและเลิกงานทีหลังนาย ถือเอาแต่สิ่งของที่นายให้เท่านั้น ทำงานให้ดีขึ้นเรื่อยๆ นำคุณธรรมความดีของนายไปสรรเสริญ

ที่มา:

แววมยุรี ประสานเนตร “ทิศทั้ง 6 ตามหลักพระพุทธศาสนา” [ระบบออนไลน์] แหล่งที่มา

          http://mcpswis.mcp.ac.th/html_edu/cgi- bin/mcp/main_php/print_informed.

          php?id_count_inform=12387 (4 มีนาคม 2559)

ธัมมโชติ, ผู้รวบรวม “ทิศ 6 : ข้อควรปฏิบัติต่อบุคคลต่างๆ” [ระบบออนไลน์] แหล่งที่มา

          http://www.geocities.ws/tmchote/Thumma/General/gn053.htm (4 มีนาคม 2559)

Since 25 December 2012