รางวัลอีกโนเบล

สมอง

วรชัย ทองไทย
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

สมอง เป็นอวัยวะที่ควบคุมร่างกายของมนุษย์และสัตว์ มีหน้าที่ออกคำ..สั่งการทำงานของกล้ามเนื้อและอวัยวะต่างๆ โดยสมองจะรับเอาข้อมูลที่ผ่านทางทวาร 5 คือ ตา หู จมูก ลิ้น และผิวหนัง ไปประเมินผล ได้แก่ มองเห็นภาพ ได้ยินเสียง ดมกลิ่น ลิ้มรส และรับความรู้สึก พร้อมทั้งสั่งการให้ร่างกายเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม เพื่อตอบสนองต่อข้อมูลที่ได้รับ

สมองประกอบด้วยเซลล์ประสาท (neuron หรือ nerve cell หรือ brain cell: เซลล์สมอง) ที่ทำหน้าที่รับและส่งข้อมูลไปทั่วร่างกาย เพราะสมองถูกจำ..กัดให้อยู่ในหัวกระโหลก สมองจึงมีรอยหยักมากมาย เพื่อเพิ่มเนื้อที่ของพื้นผิวให้สามารถรองรับจำนวนเซลล์ประสาทที่มีจำนวนมากได้

 สมองมี 3 ส่วนคือ ซีรีบรัม (cerebrum มาจากภาษาลาตินแปลว่า สมอง) ซีรีเบลลัม (cerebellum แปลว่า สมองน้อย) และ ก้านสมอง (brain stem)

ซีรีบรัมเป็นส่วนที่ใหญ่ที่สุดของสมอง ทำหน้าที่ควบคุมความคิด ความทรงจำและการเคลื่อนไหวที่สั่งการได้ ได้แก่ การใช้เหตุผล การวางแผน การแก้ปัญหา ความจำ การมีอารมณ์ การมองเห็น การออกเสียง การพูด การได้ยิน การดมกลิ่น การรับรส และการสัมผัส

ซีรีเบลลัมอยู่ใต้ซีรีบรัม มีขนาดเพียง 1 ใน 8 ของซีรีบรัม ทำหน้าที่ควบคุมควบคุมการทรงตัวของร่างกายและระบบกล้ามเนื้อให้สัมพันธ์กัน

ก้านสมองอยู่ที่ส่วนหลัง เป็นตัวเชื่อมต่อระหว่างซีรีบรัมกับไขสันหลัง ทำหน้าที่ควบคุมการเคลื่อนไหวที่นอกเหนือการสั่งการ ได้แก่ กระพริบตา กลืน ย่อยอาหาร สะอึก ไอ จาม หายใจ หัวใจเต้น ควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย และความหิว นอกจากนี้ ยังมีหน้าที่คัดกรองข้อมูลที่ส่งมาจากร่างกายให้ถูกส่งไปยังส่วนที่ถูกต้องของสมองอีกด้วย

สมองแบ่งครึ่งเป็นซีกซ้ายและซีกขวา สมองซีกซ้ายควบคุมร่างกายซีกขวา และสมองซีกขวาควบคุมร่างกายซีกซ้าย ถึงแม้สมองแต่ละซีกจะมีขบวนการรับรู้และประเมินผลข้อมูลในมุมมองที่แตกต่างกัน แต่ก็ทำงานร่วมกัน โดยสมองซีกซ้ายจะรับรู้ในรูปของภาษาและคิดเชิงวิเคราะห์ ส่วนสมองซีกขวาจะรับรู้เป็นรูปภาพและคิดเชิงสร้างสรรค์

เด็กเกิดใหม่มีเซลล์สมองราว 100 พันล้าน (billion) เซลล์ แต่มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ติดต่อเชื่อมกัน เมื่อเด็กมีอายุ 3 ขวบ เซลล์สมองจะมีจุดติดต่อเชื่อมกันถึง 1,000 ล้านล้าน ( trillion) จุด เมื่อเด็กมีอายุ 11ขวบ สมองจะเริ่มลดทอนจุดเชื่อมต่อที่ไม่มีการใช้ออกไป โดยจุดเชื่อมต่อที่มีการใช้อย่างสม่ำเสมอ จะกลายเป็นจุดเชื่อมต่อที่ถาวร ส่วนจุดเชื่อมต่อที่ไม่มีการใช้จะสูญหายไป อย่างไรก็ตาม ทุก ๆ ครั้งที่มีความคิดใหม่เกิดขึ้น หรือรื้อฟื้นความจำเก่า จะส่งผลให้เกิดจุดเชื่อมต่อใหม่ขึ้น ดังนั้น การใช้ความคิดอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นการเพิ่มความสามารถ (ความฉลาด) ของสมอง

สมองโดยเฉลี่ยหนักประมาณ 1.4 กิโลกรัม ตามปกติสมองผู้ชายจะมีน้ำหนักมากกว่าสมองผู้หญิง แต่เพราะผู้ชายตัวใหญ่กว่าผู้หญิง ผู้หญิงที่มีน้ำหนักเท่ากับผู้ชาย จะมีสมองที่หนักกว่าผู้ชาย อย่างไรก็ตาม ขนาดของสมองไม่ได้มีความสัมพันธ์กับความฉลาดแต่อย่างไร เพราะสมองของอัลเบิร์ต ไอน์สไตล์หนักเพียง 1.23 กิโลกรัม เท่านั้น

 อัลเบิร์ต ไอน์สไตล์

อัลเบิร์ต ไอน์สไตล์

ถึงแม้ว่า สมองจะหนักเพียงร้อยละ 2 เมื่อเทียบกับน้ำหนักของร่างกาย แต่สมองต้องใช้อ๊อกซิเจนและอาหาร (ที่ผ่านทางโลหิต) ถึงร้อยละ 20 ของความต้องการของร่างกาย โดยสมองจะใช้โลหิตราว 700 มิลลิลิตร ในแต่ละนาที ถ้าสมองขาดอ็อกซิเจน สมองจะยังคงมีชีวิตอยู่ได้ประมาณ 4–6 นาที หลังจากนั้นสมองจะเริ่มตาย อย่างไรก็ตาม คนเราจะหมดสติภายใน 10 วินาที ถ้าสมองขาดโลหิตไปหล่อเลี้ยง

การวิจัยเกี่ยวกับสมองที่ได้รับรางวัลอีกโนเบล ได้แก่

ปี พ.ศ. 2546 สาขาแพทย์ศาสตร์ ได้มอบให้กับนักวิจัย 7 คน จาก University College London ที่ได้สรุปผลงานวิจัยว่า สมองของคนขับรถแท็กซี่ในกรุงลอนดอน ได้พัฒนาไปมากกว่าสมองของชาวลอนดอน

ปี พ.ศ. 2548 สาขาสันติภาพ ได้มอบให้กับนักวิจัยสหราชอาณาจักร 2 คน (Claire Rind และ Peter Simmons) ที่ใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ตรวจสอบการทำงานของเซลล์สมองของตั๊กแตน ในขณะที่กำลังดูหนัง Star Wars

ปี พ.ศ. 2555 สาขาประสาทวิทยาศาสตร์ ได้มอบให้กับนักวิจัยชาวอเมริกัน 4 คน (Craig Bennett, Abigail Baird, Michael Miller และGeorge Wolford) ที่ร่วมกันสาธิตให้เห็นว่า นักวิจัยสมองสามารถใช้อุปกรณ์ที่ยุ่งยากซับซ้อนร่วมกับสถิติเบื้องต้น อธิบายการทำงานของสมองได้ทุกที่ แม้แต่ในปลาเซลมอนที่ตายแล้ว

และในปีล่าสุด (พ.ศ. 2557) สาขาประสาทวิทยาศาสตร์ ก็ได้มอบให้แก่นักวิจัยจากประเทศจีนและแคนนาดา (Jiangang Liu, Jun Li, Lu Feng, Ling Li, Jie Tian และ Kang Lee) ที่ร่วมทำการวิจัยเพื่อจะได้รู้ว่า เกิดอะไรขึ้นในสมองของคน ที่เห็นหน้าพระเยซูบนแผ่นขนมปังปิ้ง

รางวัลอีกโนเบล: รางวัลสำหรับงานวิจัย “ที่ทำให้หัวเราะก่อนคิด”

สมัครสมาชิกจดหมายข่าว

จดหมายข่าวฯ ราย 2 เดือน ปีละ 6 ฉบับ

กรุณากรอก e-mail ของท่าน

(ไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น)



Since 25 December 2012