ประเด็นทางประชากรและสังคม

“ชายรักชาย” ในประเทศไทย คือใคร มีเท่าไร ใครรู้บ้าง ?

นิพนธ์ ดาราวุฒิมาประกรณ์ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

กลุ่มชายรักชายหรือหลายคนอาจจะเคยได้ยินคนทำงานด้านสาธารณสุขเรียกสั้นๆ ว่า กลุ่มเอ็มเอสเอ็ม (MSM) หรือกลุ่มเอ็ม (M) ซึ่งมาจากคำ.ว่า Men who have Sex with Men ซึ่งเป็นศัพท์ที่แวดวงสาธารณสุขเจตนาใช้เพื่อที่จะหมายถึง กลุ่มผู้ชายที่มีพฤติกรรมทางเพศหรือมีเพศสัมพันธ์กับผู้ชาย โดยหมายรวมทั้งกลุ่มที่มีเพศวิถีหรือรสนิยมทางเพศตามนั้น เช่น กลุ่มเกย์ (G : Gay) กลุ่มกะเทย/สาวประเภทสอง (TG : Transgender) และยังรวมถึงคนที่อาจจะมีเพียงพฤติกรรมทางเพศดังกล่าวโดยไม่เกี่ยวอะไรกับรสนิยมส่วนตัวเลย เช่น เราจะได้ยินว่า กลุ่มพนักงานบริการชาย (MSW : Male Sex worker) ส่วนหนึ่งไม่ใช่ผู้ชายที่มีวิถีทางเพศตามนั้น การใช้คำว่า ชายรักชาย จึงเป็นคำสั้น หรือคำ.ที่คนทั่วไปน่าจะเข้าใจได้ง่ายกว่านั่นเอง

คำถามที่ว่า ในประเทศไทยมีจำนวนชายรักชายเท่าไรดูจะเป็นเรื่องยาก เนื่องจากเราไม่สามารถใช้วิธีแจงนับหรือหาข้อมูลทั้งจากทะเบียนราษฎร์หรือการทำสำมะโนประชากร เพราะยังมีชายรักชายอีกจำนวนมากที่ไม่เปิดเผยหรือแสดงตัวตนที่แท้จริงต่อสังคม เพราะยังคงมีความเชื่อแบบเดิมๆ ว่า พฤติกรรมแบบชายรักชายนั้นเป็นเรื่องที่ขัดกับค่านิยมของสังคม แม้จะดูเหมือนว่าสังคมปัจจุบันนี้เริ่มเปิดใจและยอมรับคนที่มีความหลากหลายทางเพศได้มากขึ้น แต่ก็มีหลายงานวิจัยที่พบว่ากลุ่มชายรักชายยังคงเผชิญกับปัญหาการถูกล้อเลียน ถูกปฏิเสธ ถูกตีตราและเลือกปฏิบัติ และการเปิดเผยตัวตนต่อสังคมของชายรักชายแต่ละคนยังไม่ใช่เรื่องง่าย ชายรักชายหลายคนยังคงมีปัญหาในเรื่องการรับรู้ตนเอง การยอมรับตัวตน สถานะและบทบาททางสังคม

สังคมในบางพื้นที่ที่ยังไม่เปิดใจยอมรับก็อาจจะทำให้ชายรักชายมีความยากลำบากในการใช้ชีวิตได้ ชายรักชายจำนวนมากจะเปิดเผยตัวเฉพาะในพื้นที่ที่คิดว่าปลอดภัยจากการรังเกียจ การไม่ยอมรับและการเลือกปฏิบัติเท่านั้น ตัวอย่างเช่น ในวัยเรียนก็อาจจะเปิดเผยเต็มที่กับกลุ่มเพื่อนสนิทที่โรงเรียน แต่ยังต้องปกปิดกับครอบครัวซึ่งไม่อาจยอมรับในเรื่องนี้ได้ หรือชายรักชายในวัยทำงานที่ไม่แน่ใจว่าการเปิดเผยจะส่งผลต่อโอกาสในการทำงานของตัวเองหรือไม่ ก็อาจเลือกที่จะปกปิดเพศวิถีของตนเอาไว้ งานวิจัยเชิงคุณภาพชิ้นหนึ่งของผู้เขียนพบว่า ชายรักชายได้รับการยอมรับในสายอาชีพบางอาชีพ เช่น อาชีพช่างแต่งหน้า ช่างเสริมสวย นักแสดง นักประดิษฐ์สิ่งสวยงาม พนักงานบริการ แต่ในขณะที่บางสายอาชีพ การแสดงตนว่าเป็นชายรักชายอาจส่งผลกระทบอย่างมากต่อหน้าที่การงานได้เลยทีเดียว เช่น รับราชการ ครู แพทย์ พยาบาล ทหาร ตำรวจ เป็นต้น

ที่สำคัญคือปัจจุบันกลุ่มชายรักชายเป็นหนึ่งในเป้าหมายหลักในการดำเนินงานเพื่อยุติปัญหาเอดส์ในประเทศไทย เนื่องจากผลการวิจัยและการศึกษาเฝ้าระวังสถานการณ์ช่วงหลายปีที่ผ่านมาสะท้อนให้เห็นว่า กลุ่มชายรักชายยังมีอัตราการติดเชื้อเอชไอวีสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและสูงกว่ากลุ่มประชากรอื่นๆ จากข้อมูล The lasted country snapshot of Thailand รายงานว่าร้อยละ 41 ของกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวีรายใหม่ในประเทศไทย คือกลุ่มชายรักชาย1 โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มชายรักชายที่อาศัยอยู่ในหัวเมืองใหญ่ๆ หรือเมืองท่องเที่ยว และผู้เขียนเชื่อว่า การที่ระบุว่ากลุ่มชายรักชายเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อเอชไอวีสูงกว่าประชากรกลุ่มอื่นนั้น จึงเหมือนเป็นการตอกย้ำ.ให้กลุ่มชายรักชายไม่เป็นที่ยอมรับของสังคม ส่งผลการเปิดเผยตนเองต่อสังคมลดลงเพราะไม่อยากถูกมองว่าเป็นคนไม่ดี หรือเป็นกลุ่มเสี่ยง

การดำเนินงานสำหรับกลุ่มชายรักชายให้ประสบความสำเร็จนั้น นอกจากจะต้องทำความเข้าใจในบริบททางสังคมและวัฒนธรรมของประชากรกลุ่มนี้ เราจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องทราบข้อมูลที่ชัดเจนว่า ประเทศไทยมีประชากรที่เป็นชายรักชายอยู่จำนวนเท่าไร ในช่วงเกือบทศวรรษที่ผ่านมากระทรวงสาธารณสุขโดยกรมควบคุมโรค ได้ใช้ความพยายามในการค้นหาจำนวนที่แท้จริงของกลุ่มประชากรชายรักชายในประเทศไทย โดยใช้วิธีการคาดประมาณจำนวนชายรักชายในประเทศไทยด้วยวิธีการต่างๆ เช่น การคาดประมาณด้วยวิธี Network scale up คือ วิธีการคำนวณจากสัดส่วนของการสอบถามเครือข่ายของคนที่รู้จักกลุ่มชายรักชายในพื้นที่ที่ศึกษา หรือการคาดประมาณโดยใช้ข้อมูลจากหลายแหล่ง (Multiple source method) โดยเฉพาะข้อมูลจากระบบบริการต่างๆ ที่ปรากฏว่ามีชายรักชายเข้ามารับบริการอยู่ การคาดประมาณด้วยวิธี Programmatic mapping คือ การสำรวจขนาดและลักษณะกลุ่มประชากร ณ จุดรวมตัว (Hot spot) ที่กลุ่มชายรักชายจะมารวมตัวกันในสถานที่ต่างๆ และใช้การคำนวณทางสถิติเทียบเคียงกับจำนวนประชากรทั่วไปจนได้ตัวเลขเชื่อได้ว่า ชายรักชายคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 3 ของประชากรชายที่มีอายุระหว่าง 15–59 ปี กล่าวคือ หากมีประชากรชายที่มีอายุ 15–59 ปี จำ.นวน 20 ล้านคน ก็จะมีกลุ่มชายรักชายในประเทศไทยประมาณ 6 แสนคน

อย่างไรก็ตาม ด้วยบริบทที่นำไปสู่การปิดตัวซ่อนเร้นของกลุ่มชายรักชายดังที่กล่าวมาแล้วตั้งแต่ต้นนั้น ได้ชี้ให้เห็นว่า ความพยายามในการหาคำตอบเกี่ยวกับจำนวนประชากรชายรักชาย จะทำได้ดีที่สุดเพียง การคาดประมาณ และเราไม่อาจรู้ได้ด้วยซ้ำว่า ตัวเลขคาดประมาณที่ได้มานั้น ยังห่างไกลหรือใกล้เคียงกับความเป็นจริงขนาดไหน

 

อ้างอิง

1UNAIDS, UNDP, Asia Pacific Coalition on Male Sexual Health, HIV/Data Hub et al (2012) Thailand: Country Snapshots- HIV and Menwho have Sex with Men.

Since 25 December 2012